Araştırma Makalelerim

Aspendos Restorasyonu Hakkında – Mutfak Mermeri Meselesi

Herkese merhaba. “Restorasyonda mutfak mermeri kullandılar” önermesi eğer size de garip geldiyse, dinleyecekleriniz muhtemelen sizi yeteri kadar bilgilendirecektir. Ancak hala bu önermeyi daha önceden duydunuz ve sırf hükümeti eleştirmek için mantıklı bulduysanız, yanıldığınızı üzülerek belirtmek isterim.

Geçtiğimiz hafta içinde gündeme oturan ve oradan bir yere gitmeden dilimize sakız olan bir söylem; Mutfak Mermeri. Aspendos Antik Tiyatro’sundaki restorasyon çalışmalarına tartışma olan bu söylem, halkımız ve başlarına kuş sıçsa hükümetten bilen belirli bir kesim tarafından insanlara yanlış bir şekilde ulaştırıldı. Bütünleme işlemi esnasında kullanılan malzeme aslında orijinal yapı malzemesine çok yakın olan kireç taşı olmasına rağmen bizim cahil cühela eleştirmen(!) arkadaşlarımız her duruma bir kulp takabildikleri için kafalarına göre taş / mermer modellerini alaycı bir şekilde yazmaktan geri kalmadılar.

Ülkemizin değerli tarihi yapılarının yenilenmesi, tamamlanması, sağlamlaştırılması aşamasında ortaya atılan ve hiçbiri yapıcı olmayan bu eleştirilere karşılık giriştiğim araştırma sonuçlarını sizlerle paylaşmak istiyorum. Öncelikle mermer taşı benzetmesine çok uyacak olan ve İtalya’da bulunan antik Roma kenti Pompeii’nin Büyük Tiyatro’sunu tanıtmak istiyorum.

1870 ve 1898 yıllarına ait bu fotoğrafta, Pompeii Büyük Tiyatro’sunda bulunan oturma alanlarının çeşitli nedenlerle, neredeyse tamamına yakınının yok olduğunu görüyoruz.

fot01

fot02

2008 yılı itibariyle yapılan bütünleme işlemlerinin ardından tiyatro bol yeşillikli görünüme kavuşuyor.

fot03

2011 yılında işler epey ilerlemiş, oturma bölgeleri neredeyse tamamlanmış bir şekilde karşımıza çıkıyor.

fot04

Ve karşınızda Pompeii Büyük Tiyatro’sunun oturma bölümünün tamamlanmış hali!

fot05

Yapılan restorasyon işlemlerinin tam tarihlerine ulaşamamış olsam da diğer çekilmiş olan fotoğraflardan yaptığım çıkarımlar sonucu, yaklaşık 50 yıllık bir çalışmanın ardından günümüzde yok olmaya yüz tutmuş bir eserin nasıl geri kazanıldığını görmekteyiz. Dikkat ederseniz verdiğim örnekte yapılan bütünleme çalışmasının ardından beyaz olarak görünen alanlar mutfak mermeri gibi sırıtıyor.

Bazı onarımlarda geleneksel veya modern malzeme, elemanların yeniden kurulması için kullanılmaktadır. Daha çok arkeolojik sitlerde kullanılan bu çeşit tamamlamaların ise 4 ayrı nitelikte olduğunu bilmenizi isterim. Bizi ilgilendiren ve Aspendos’un durumu için açıklayıcı olan ise şu şekildedir; Eserin parçası olan orijinal eleman ana hatları ile kopya edilmekte, ancak tamamlama veya güçlendirme malzemesi kendi görünümünde bırakılmaktadır.

Yalnızca bununla kalmamakla birlikte; Ekler kesinlikle açık olmalı ve özgününden farklı malzeme kullanarak veya benzemesiz bir çerçeveyle sınırlandırılarak, ayrıca damga veya yazıtla inceleyenleri yanıltmaktan kaçınmalı, bütünleme işleminin yapıldığı belirtilmelidir.

Peki, Aspendos da durum nasıl? Gördüğümüz fotoğraf bize restorasyon öncesi eksik basamakların bulunduğu alanları göstermektedir.

asp01

İkinci görselimizde ise basamaklara uygulanan bütünleme işleminin ardından oluşan manzara karşımıza çıkıyor.

asp02

Aspendos restorasyonunun ardından “Basamaklar yokken daha iyiydi” – “Mutfak mermeri döşemişler” – “Restorasyonda yaptığın belli olmamalı” gibi ifadeler kullanılmıştır. Dediğim gibi İtalyanlar da bu işi kesinlikle bilmiyorlar. Yoksa neden bembeyaz bıraktıkları alanın etrafını kahverengi taşlarla bütünlesinler?

Şaka bir yana, benim herhangi bir parti ya da hükümet desteklediğim falan yok. Ortada olan bir durumu çarpıtmak için elinden geleni ardına koymayan ve buna kapılan onlarca insanı uyandırmak haddime olmasa da sessiz kalmayı pek beceremedim. Sonuçta ne bir arkeolog, ne bir mimar ne de restore işlerine katılmış bir ameleyim. İnternet’i kullanmayı bildiğinizde ulaşacağınız kaynaklara inanamazsınız.

İlk bakışta göze çok hitap etmese de, bize göre kötü olan her şeyin doğru olmadığını söylemek pek uygun olmayacaktır. Her şeyi geçtim, dünyaca ünlü böylesine yapıtları cahil kimseler kafalarına göre “Lan Mahmut şu eksik yerleri beyaz tuvalet taşıyla mı tamamlasak” diyerekten değiştirmeye kalkışmıyorlar. Projeleri yöneten firmaların çalışma kadrolarından ziyade, danışmak zorunda oldukları profesörlerde bulunmaktadır.

Diyeceğim şu ki; Yanlış yapıldığını düşündüğünüz bir durumu hemen eleştirmeyin. Doğrusunu veya benzer örneklerini de araştırmadan insanları direkt yaftalamayın. Çünkü cahil diye eleştirdiklerinizden farkınızın kalmadığını gördüğünüz zaman muhtemelen durumu kabul etmek yerine daha da sinirleneceksiniz. Sorgulayın ve araştırın, size verebileceğim en yararlı bilgi bu olacaktır. Neyi nasıl sorgulayıp araştıracağınızı öğrendiğinizde zaten ne demek istediğimi çok daha iyi anlayacaksınız.


Teşekkürler:
1- Bana ulaştırdığı kaynaklar ve yaptığı düzeltmeler adına Anıl Yılmaz arkadaşıma, makaleyi düzenleme esnasında yardımını esirgemeyen Yağmur Güngör’e sonsuz teşekkürlerimi sunuyorum.
2- Ayrıca teşekkürler: Rick Bauer, Peter Spring.

İlgili Bağlantılar:
1- Pompeii Büyük Tiyatro’su: http://www.pompeiiinpictures.com/pompeiiinpictures/R8/8%2007%2020%20p4.htm

Kaynaklar:
1- Venedik Tüzüğü: https://tr.wikipedia.org/wiki/Venedik_Tüzüğü
2- Carta Del Restauro – ICOMOS 1931
3- MEGEP – Restorasyon Projeleri